Լրագրողական դիտարկումներ և նոթեր

Լևոն Տեր–Պետրոսյանի հայտնի ելույթից հետո մամուլն իսկապես աշխուժացավ, քաղաքական կյանքի նշմարումներ հայտնվեցին ու քաղաքական հարաբերությունների նոր որակ ջրի երես դուրս եկավ, որը կոնկրետ ինձ էլ ավելի հիասթափեցրեց։

Չեմ ասի ուշի–ուշով, բայց խնամքով հետևել եմ մամուլի հրապարակումներին, քաղաքական գործիչների արձագանքներին ու քաղաքագետների վերլուծություններին։ Ամենատխուր հետևությունը՝ այս շաբաթ ես կարծես կարդում էի 90–ականների արխիվը։ Տեր–Պետրոսյանի ելույթը, եթե ինչ–որ բան թարմացրեց, ապա ընդամենը մեր հիշողությունը, թե ինչպես էր մինչև 98-ը։

Անկախության առաջին տարիների տարբեր գնահատականները ուղղակի զավեշտական էին։ Ինչպես կարելի է, նախապատրաստվել 2008 թվականի ընտրություններին ու դեռ խոսել 94, 96, 98 թվականներից։ Լավ, որքան կարելի է ծամծել նույն բանը։ Հիշել ու հիշեցնել՝ բա դուք էս եք արել, չէ, բա իրենք էլ սա են արել։

Ի վերջո, որևէ մեկը, այդ թվում ԼՏՊ–ն չխոսեց ապագայի մասին։ Ինչ է մեզ սպասում։ Ինչ ենք անելու։ Փոխարենը երկու կողմից իրար սազող ու իրարից էժանագին վիրավորանքներ էին։ Ես սա համարում եմ գիտակցված մարտավարություն, որովհետև հայհոյանքի մեջ է կորում իսկական գաղափարական պայքարը, լեզվակռվի մեջ է մաշում քաղաքական մրցակցությունը։ Զզվելի է և այս իշխանության ինքնապաշտպանողական կեցվածքը, և ՀՀՇ–ականների ինքնամոռաց Լևոնի առասպելացումը։

Եվ շաբաթվա ամենավիրավորական և ամենասխալ արտահայտությունը, որ որևէ մեկը չուղղեց. այն է՝ ԼԵՒՈՆ ՏԵՐ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀՀ ՀԻՄՆԱԴԻՐ ՉԷ։ Չհամարձակի որևէ մեկը դա ևս մեկ անգամ կրկնել։ ՀՀ հիմնադիրը ՀՀ քաղաքացիներն են, որոնք դա որոշել են համատեղ, միասին ու հանրաքվեյով։ ՀՀ հիմնադիրները իմ ծնողներն են, որոնք քվեարկել են դրա համար, վճարել են իրենց ազատության համար, չեն փախչել երկրից, դիմացել են ցրտին, մթին, մեծացրել են սերունդ ու մինչև հիմա էլ ապրում են։ ՀՀ հիմնադիրը իմ տատն ու պապն են, որ կորցրին իրենց ամբողջ կարողությունը միայն հանուն նրա, որ այսօր գոյություն ունի ազգային արժեք։ ՀՀ հիմնադիրը իմ հարևանների զոհված որդիներն են, որ մեկնեցին եռամսյա, երկամսյա, երկամյա ծառայության ու չվերադարձան։ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը չէ ՀՀ հիմնադիրը։ Դա ոչ միայն սխալ է, դա վիրավորական է։ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը, ոչ էլ Ռոբերտ Քոչարյանը չեն Արցախի հերոսները։ Դա մեր բոլորի, մեր ազգի, 88-ի փայլուն ուսանողական սերնդի և աննկարագրելի հայրենասեր ազատամարտիկների հաղթանական է։

Ու վերջ։ Հիմա ինչ է եղել այդ ընթացքում, ինձ կոնկրետ չի հուզում։ Ինձ հուզում է ինչ է լինելու, ինչպես է զարգանալու Հայաստանը, որ ուղղությամբ։ Այս ամենի մասին եթե անգամ խոսվեց, ապա միայն մեկը մյուսին վիրավորելու և պաշտոնից հեռացնելու ենթատեքստում։

Իմ շատ լավ բարեկամ–համախոհներից մեկը նկատեց. Լևոնը գիտի, երբ է վերադառնում։ Նա եկավ 88-ին՝ կազմաքանդելու ԽՍՀՄ–ը, արեց շատ լավ, վերացրեց պլանային տնտեսությունը, կոոպերատիվները, կոլխոզները...մի խոսքով, երկիրը «կազմաքանդեց»։ Հիմա էլ նորից ուզում է անել։ Այն ժամանակվա երկիրը մի բան չէր։ Հիմա էլ մի բան չի։ Բայց արդյո՞ք ՀՀՇ–ն կարող է կառուցե՞լ որևէ բան։ Ստեղծել։  Կոմունիստական Հայաստանի փորձը ցույց տվեց, որ ամեն ինչ չէ, որ պետք էր «քանդել» կամ թալանել, ինչպես կուզեք։ Արդյո՞ք հիմա պետք է նույն կերպ վարվել։

Ցավալի է, բայց փաստ՝ 16 տարվա մեջ մեր քաղաքական դաշտը ձևավորվել է ոչ թե գաղափարների, այլ մարդկանց հիման վրա ու այսօր էլ, փորձ է արվում պառակտել հասարակությունը ըննդեմ Լևոնի և հանուն նրա։

Չէ, դուրս չի գա։ Նոր սերունդն ուրիշ է։ Նա չի լսում հռետորական ձայներ։ Նա կարդում է տեսքտեր։ Ու հենց տեքստային անալիզից է դիրքորոշվում։ Այսօրվա հասարակությանը՝ «բռունցքը օդում» ոչինչ չի ասում։ Ընդամենը հին ժեստ է։ Մոդայից դուրս։

Մեզ պետք են ոչ թե իրար դեմ խոսող, այլ մեզ հետ զրուցող առաջնորդներ։ Ում համար էր Լևոնի ելույթը՝ իհարկե Քոչարյանի։ Ում համար էր Քոչարյանի արձագանքը՝ իհարկե Լևոնի։ Իսկ մե՞նք։ Բա մե՞նք։

Այս քաղաքական գործիչներն ու նախկին ու ներկա նախագահները կարծես ծերացած ռուս թոշակառուներ լինեն, որոնք իրենց տան բակի մուտքի մոտ նստած խոսում են իրենց անցյալից։ Ու քանի որ ունեն նաև ընդհանուր անցյալ, ապա միշտ կռվում են դրա գնահատականների շուրջ, որովհետև ամեն մեկի պատմությունն ուրիշ է...

Մի խոսքով, քաղաքական պայքարի մեկնարկը, որ ազդարարվեց սեպտեմբերի 21–ին բոլորովին էլ ոգևորիչ չէ։ Մյուս կողմից, դեռ գործիչները ժամանակ ունեն՝ մտածելու, խորհելու հանրությանը իրենց նախընտրական ծրագրերը ներկայացնելու համար։ Իսկ այն, որ այդ ծրագրերը գոնե այս անգամ մանրադիտակով զննվելու են և համեմատվելու, երաշխավորված է։ Գիտեք ինչու՞։ Որովհետև չկա որևէ ցանկալի թեկնածու, բոլորին էլ ժողովուրդը հավասարապես չի սիրում։ Հետևաբար ընտրելու է վատի և վատթարագույնի միջև։ Ու թեկնածուները լավ կլինեն ոչ թե ապացուցեն, որ դիմացինը վատն է, այլ որ իրենք լավն են։ Դա շատ ավելի համարձակ է, ազնիվ ու աշխատատար։